lý công uẩn là ai

Lý Thái Tổ
李太祖
Hoàng đế VN

Tượng Lý Thái Tổ bên trên Hồ Hoàn Kiếm, Hà Nội

Hoàng đế Đại Cồ Việt
Trị vì21 mon 11 năm 1009 –
31 mon 3 năm 1028
(18 năm, 131 ngày)

Bạn đang xem: lý công uẩn là ai

Tiền nhiệmSáng lập triều đại
Lê Long Đĩnh (Nhà Tiền Lê)
Kế nhiệmLý Thái Tông
Thông tin tưởng chung
Sinh8 mon 3, 974
Từ Sơn, Thành Phố Bắc Ninh
Mất31 mon 3, 1028 (54 tuổi)
Điện Long An, Thăng Long
An tángThọ Lăng
Tên thật
Lý Công Uẩn (李公蘊)
Niên hiệu
Thuận Thiên (順天)
Tôn hiệu
Phụng Thiên Chí Lý Ứng Vận Tự Tại Thánh Minh Long Hiện Duệ Văn Anh Vũ Sùng Nhân Quảng Hiếu Thiên Hạ Tỉnh Thái Bình Khâm Minh Quảng Trạch Chương Chiêu Vạn Bang Hiển Ứng Phù Cảm Uy Chấn Phiên Man Duệ Mưu Thần Trợ Thánh Trị Tắc Thiên Đạo Chính ngọc hoàng (奉天至理應運自在聖明龍見睿文英武崇仁廣孝天下太平欽明光宅章昭萬邦顯應符感威震藩蠻睿謀神功聖治則天道政皇帝)
Thụy hiệu
Thần Vũ ngọc hoàng (神武皇帝)
Miếu hiệu
Thái Tổ (太祖)
Triều đạiNhà Lý
Thân phụHiển Khánh vương
Thân mẫuPhạm Thị Ngà
Tôn giáoPhật giáo

Lý Thái Tổ (chữ Hán: 李太祖, 8 mon 3 năm 974 - 31 mon 3 năm 1028) là nhà vua gây dựng rời khỏi mái ấm Lý (hay hay còn gọi là Hậu Lý nhằm phân biệt với mái ấm Tiền Lý tự Lý Nam Đế sáng sủa lập) vô lịch sử hào hùng VN, trị vì thế từ thời điểm năm 1009 cho tới Khi chết thật vô năm 1028

Thời gian dối trị vì thế của ông đa phần nhằm đàn áp những cuộc nổi dậy, vì thế lòng dân ko phục được mái ấm Lý. Khi lòng dân tiếp tục yên lặng, triều đình TW được gia tăng, ông dời đô kể từ Hoa Lư về Đại La vô năm 1010, thay tên trở thành Thăng Long, mở màn cho việc cải tiến và phát triển lâu lâu năm ở trong phòng Lý tồn bên trên 216 năm. Đến thời điểm cuối năm 1225, đầu xuân năm mới 1226, Lý Chiêu Hoàng buộc nhượng bộ ngôi cho tới ck Trần Cảnh (1218-1277). Nhà Lý sụp sập...

Thân thế[sửa | sửa mã nguồn]

Lý Thái Tổ thương hiệu thiệt là Lý Công Uẩn, người châu Cổ Pháp (thuộc Từ Sơn, Bắc Ninh), u là Phạm Thị Ngà, tuy nhiên ko rõ ràng tính danh của phụ vương, chỉ biết ông được truy tôn tước đoạt Hiển Khánh vương vãi sau thời điểm Lý Công Uẩn đăng quang. Đại Việt sử lược chép ông sở hữu một anh trai (sau phong Vũ Uy vương) và một em trai (sau phong Dực Thánh vương). Đại Việt sử ký toàn thư chép ông còn tồn tại một người chú được phong Vũ Đạo vương vãi.[1]

Lên 3 tuổi hạc, Công Uẩn được Lý Khánh Văn ở miếu Cổ Pháp (Ứng Tâm tự động, miếu Dặn) nhận nuôi, kể từ nhỏ tiếp tục mưu trí, tuấn tú không giống thông thường. Năm 6, 7 tuổi hạc, Công Uẩn được gửi quý phái mái ấm sư ở miếu Lục Tổ là Vạn Hạnh, thấy Công Uẩn, sư Lý Vạn Hạnh ngay lập tức khen: Đứa bé nhỏ này sẽ không cần người thông thường, tăng trưởng ắt rất có thể giải nguy cấp tháo gỡ, thực hiện bậc minh mái ấm vô thiên hạ.[2]

Tướng mái ấm Tiền Lê[sửa | sửa mã nguồn]

Lớn lên, Lý Công Uẩn thâm nhập quân group. Năm 1005, Lê Đại Hành chết giẫm, những hoàng tử tranh giành đoạt ngôi vị. Năm 1006, Lê Long Việt giành được ngôi vua, tức Lê Trung Tông, tuy nhiên chỉ 3 ngày thì bị Lê Long Đĩnh làm thịt nhằm giành ngôi. Các quan liêu hoảng hốt hãi vứt chạy, chỉ mất Công Uẩn ôm xác vua tuy nhiên khóc. Lê Long Đĩnh ko trị tội mà còn phải ca tụng ông là kẻ trung nghĩa, nối tiếp trọng dụng, cho tới thực hiện Tứ sương quân Phó Chỉ huy sứ, rồi sau thăng cho tới chức Tả thân thích vệ Điện chi phí Chỉ huy sứ.

Theo Ngọc phả những vua triều Lê ở Hà Nam và tư liệu bên trên những di tích lịch sử ở Cố đô Hoa Lư, Công Uẩn thường niên bám theo Thiền sư Vạn Hạnh vô hầu Lê Đại Hành ở trở thành Hoa Lư. Công Uẩn được vua cho tới ở lại kinh tiếp thu kiến thức quân sự chiến lược, lại gả phụ nữ rộng lớn là công chúa Lê Thị Phất Ngân và đặc phong Công Uẩn thực hiện Điện chi phí người bạn đồng hành ở trở thành Hoa Lư, rồi dần dần thăng thăng tiến Điện chi phí Chỉ huy sứ.[3]

Lên ngôi hoàng đế[sửa | sửa mã nguồn]

Theo Đại Việt sử ký toàn thư, Khi Lê Long Đĩnh còn bên trên vị, ở mùi hương Diên Uẩn (châu Cổ Pháp) sở hữu cây gạo bị sét tiến công, sở hữu chữ bên trên ấy. Sư Vạn Hạnh mới mẻ bảo Lý Công Uẩn rằng: Mới rồi tôi thấy chữ bùa sấm kỳ kỳ lạ, biết bọn họ Lý phồn thịnh, vớ nổi lên cơ nghiệp. Nay coi vô thiên hạ người bọn họ Lý thật nhiều, tuy nhiên không có bất kì ai bởi vì Thân vệ là kẻ nhân kể từ lấy được lòng dân, lại bắt binh quyền vô tay, hàng đầu muôn dân chẳng cần Thân vệ thì còn ai đương nổi nữa. Tôi tiếp tục rộng lớn 70 tuổi hạc, hòng được thư thả hãy bị tiêu diệt, nhằm coi đức hóa của ông ra làm sao, thực là kiểu may ngàn năm sở hữu một. Công Uẩn hoảng hốt lời nói ấy bị lộ, bảo người anh lấy Vạn Hạnh lấp liếm ở Tiêu Sơn.[4]

Cũng bám theo Toàn thư, sở hữu lượt Lê Long Đĩnh ăn ngược lê lại thấy hột lý, mới mẻ tin tưởng tiếng sấm ngữ, ngầm truy sát người bọn họ Lý, tuy nhiên Công Uẩn vẫn không trở nên hoảng hốt. Theo An Nam chí lược, năm 1009, Lê Long Đĩnh tổn thất, Thái tử còn bé nhỏ, nhì người em là Lê Minh Đề và Lê Minh Xưởng tranh giành cướp ngôi vua, bị Công Uẩn làm thịt bị tiêu diệt.[5]Chi hậu Đào Cam Mộc thăm dò biết Công Uẩn ham muốn nhận ngôi, mới mẻ nhân khi vắng vẻ phát biểu khích Công Uẩn về sự tiếm ngôi. tuy nhiên bị mắng. Cam Mộc thư thả bảo Công Uẩn rằng: Tôi thấy thiên thời nhân sự như vậy mới mẻ dám trị ngôn. Nay ông lại ham muốn tố giác tôi thì tôi ko cần là kẻ hoảng hốt chết. Công Uẩn nói: Tôi đâu nỡ tố giác ông, chỉ hoảng hốt tiếng phát biểu bật mý thì bị tiêu diệt ráo, nên răn ông bại thôi. Hôm sau Đào Cam Mộc lại thuyết phục Công Uẩn tiếm ngôi, lại bàn với Thái hậu lập Công Uẩn lên thực hiện vua[6].

Tượng đài Lý Thái Tổ bên trên trung tâm TP. Hồ Chí Minh Thành Phố Bắc Ninh.

Trong Đại Việt sử ký chi phí biên, sử gia Ngô Thì Sĩ sở hữu nêu rời khỏi việc dân gian dối tháp canh đoán rằng Lý Công Uẩn làm thịt Lê Long Đĩnh nhằm đoạt ngôi:[7]

Có người chất vấn Khai Minh vương vãi hung hãn bạo ngược, Lý Thái Tổ vị thế danh vọng ngày 1 cao, vô ngoài đều là tâm phúc, Lý Thái Tổ vô cùng phẫn nộ trước tội ác làm thịt anh cướp ngôi của Khai Minh vương vãi, nhân khi Khai Minh vương vãi bị bệnh, sai người vô đầu độc làm thịt chuồn rồi lấp liếm kín việc bại, nên sử ko được chép. Nếu ngược như thế, cũng chính là đạo trời hoặc báo, cho nên vì vậy chép phụ vô phía trên nhằm thực hiện răn.

— Đại Việt sử ký chi phí biên - Ngô Thì Sĩ

Lý Công Uẩn đăng quang nhà vua ngày 21/11/1009, đặt điều niên hiệu Thuận Thiên, tức thị "theo ý trời". Ông truy phong phụ vương là Hiển Khánh vương vãi, u là Minh Đức Thái hậu, chú là Vũ Đạo vương vãi, anh ruột là Vũ Uy vương vãi, em ruột là Dực Thánh vương vãi. Ông lập 9 nương nương, con cái trưởng Lý Phật Mã được lập thực hiện Thái tử. Các đàn ông không giống cũng khá được phong vương vãi. Đào Cam Mộc được phong Nghĩa Tín hầu và cưới công chúa Lý Thiềm Hoa, còn những người dân không giống vẫn lưu giữ chức cũ. Một người phụ nữ không giống là Lý chỉ Hòa được gả cho tới động mái ấm Giáp Thừa Quý.

Trị vị[sửa | sửa mã nguồn]

Quần thể di tích lịch sử Cố đô Hoa Lư

Hoa Lư vốn liếng là kinh thành của 2 triều đại Đinh và Tiền Lê, là 1 trong địa điểm cố thủ đương nhiên trong những những mỏm núi đá nằm bên cạnh rìa phía Đông Nam đồng bởi vì sông Hồng, trấn áp tuyến phố khu đất kể từ đồng bởi vì sông Hồng cho tới những tỉnh phía Nam, cũng chính là chi phí tháp canh của những tỉnh phía Nam nom rời khỏi đồng bởi vì sông Hồng.[8]. Lúc đăng quang, Lý Thái Tổ nhận định rằng "Hoa Lư trở thành hẹp, khu đất thấp", ham muốn dời đô về Đại La (nay là Hà Nội)[9]. Nhà vua rời khỏi chiếu rằng:

Xưa bại mái ấm Thương cho tới vua Yên Canh năm lượt thiên đô, mái ấm Chu cho tới đời Thành Vương tía lượt thiên đô, ko cần là bám theo ý riêng rẽ, tuy nhiên là nghĩ về cho tới muôn thuở sau. Nhà Đinh và Lê không áp theo lối cũ của Thương, Chu, cứ nhằm kinh thành ở mãi điểm này, trẫm vô cùng nhức lòng. Duy sở hữu trở thành Đại La ở thân thích điểm trời khu đất, sở hữu thế long, hổ vững chắc, vị trí rộng lớn và bằng vận, khu đất cao tuy nhiên tươi sáng, rõ ràng là điểm phồn thịnh. Đã xét từng khu đất Việt, chỉ mất điểm ấy là thắng địa, là kinh thành của muôn thuở sau.

— Chiếu dời đô

Sử chép rằng những quan liêu đều tán thành với mái ấm vua: "Bệ hạ vì thế thiên hạ lập tiếp lâu bền hơn, bên trên cho tới nghiệp đế được phát đạt rộng lớn lao, bên dưới cho tới dân bọn chúng được sầm uất phong lưu, điều lợi như vậy, ai dám ko theo".

Tháng 7 năm Thuận Thiên loại nhất (1010) thì cử sự dời đô. Khi thuyền mới mẻ cho tới đậu ở bên dưới trở thành, thấy sở hữu con cái Long vàng hình thành, nhân thế mệnh danh là Thăng Long, ngay lập tức lập nhiều hoàng cung, nằm trong 13 sở, xây trở thành lũy, sửa quý phái phủ khố; thăng châu Cổ Pháp, Thành Phố Bắc Ninh thực hiện phủ Thiên Đức. Thành Hoa Lư gọi là phủ Tràng An, vô phủ Thiên Đức lập 8 ngôi miếu, đều phải có lập bia biên chép công đức.

Chính trị[sửa | sửa mã nguồn]

Đồng xu tự Lý Thái Tổ phát triển (trên nằm trong, mặt mày phải)
Bản vật dụng Đại Việt thời mái ấm Lý. Đường chấm nhòa là biên thuỳ nước VN ngày nay

Thời Lý Thái Tổ, Đại Tống và Đại Cồ Việt lưu giữ mối liên hệ chủ quyền. Thái Tổ Khi đăng quang sai Lương Nhậm Văn và Lê Tái Nghiêm quý phái nước Tống nhằm kết hảo. Năm 1010, Tống Chân Tông phong Thái Tổ chức Giao Chỉ quận vương kiêm Tĩnh Hải quân Tiết chừng sứ, sau lại phong thực hiện Nam Bình vương vô năm 1017. Các nước láng giềng như Chiêm Thành và Chân Lạp cũng thông thường quý phái triều cống, việc bang phó thời bấy giờ khá yên lặng trị. Tuy nhiên, năm 1020, Thái Tổ cần sai Lý Phật Mã tiến công Chiêm Thành. Đại Việt Sử ký Toàn thư và Đại Việt sử lược chép là quân Việt thắng; tuy vậy từ thời điểm năm này cho tới Khi Lý Thái Tông chinh trị Chiêm Thành lượt 2 năm 1044, sử sách ko ghi lại ngẫu nhiên một lượt này sứ Chiêm quý phái cống. Năm 1044, Lý Thái Tông sở hữu phát biểu với triều thần: "Tiên đế tổn thất cho tới hiện nay đã 16 năm rồi, tuy nhiên Chiêm Thành trước đó chưa từng sai một sứ fake này quý phái cống".[10]

Lý Thái Tổ phân tách giang sơn thực hiện 24 lộ và 2 phần kinh và trại, Hoan Châu và Ái Châu là trại, kể từ Thanh Hóa trở rời khỏi là kinh. Cương mục và Toàn thư chỉ ghi thương hiệu 12 lộ: Thiên Trường, Quốc Oai, Hải Đông, Kiến Xương, Hoàng Giang, Long Hưng, Bắc Giang, Trường Yên, Thanh Hóa, Diễn Châu, Khoái, Hồng. Theo Lãnh Nam nước ngoài đáp, Đại Việt thời Lý chia thành 4 phủ Đô Hộ, Đại Thông, Thanh Hóa, Phú Lương; 13 châu Vĩnh An, Vĩnh Thái, Vạn Xuân, Phong Đạo, Tỉnh Thái Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Già Phong, Trà Lô, Yên Phong, Tô, Mậu, Lạng; 3 trại là Hòa Ninh, Đại Yên, Tân Yên[11].

Quan chế mái ấm Lý thừa kế mái ấm Tiền Lê, ban văn - võ sở hữu 9 phẩm, 3 chức thái sư, thái phó, thái bảo; 3 chức thiếu hụt sư, thiếu hụt phó, thiểu bảo; nằm trong thái úy, thiếu hụt úy và nội nước ngoài hành năng lượng điện đô tri sự, kiểm hiệu bình chương sự.[12] Ngoài quan liêu ngoài triều đình sở hữu những tri phủ và phán phủ thống trị một phủ và tri châu thống trị một châu. Dường như sở hữu những châu bậc bên dưới tuy nhiên người hàng đầu là thủ lĩnh.[13]

Năm 1013, triều đình tấp tểnh rời khỏi 6 hạng thuế là: thuế ruộng, váy, ao; thuế khu đất trồng dâu và bến bãi phù sa; thuế sản vật ở núi; thuế mắm muối bột chuồn Ải quan; thuế sừng bại, ngà voi quý hiếm và mùi hương bên trên mạn núi xuống; thuế tre mộc trái cây.[14] Lúc mới mẻ đăng quang, mái ấm vua miễn thuế cho tới dân vô 3 năm. Theo Ngô Thì Sĩ, mái ấm Lý cốt siêng nghề ngỗng nông cùng với nước nhiều, vô 6 loại thuế chỉ thu 4, 2 hạng khoan thu.[15]

Quân sự[sửa | sửa mã nguồn]

Tháng hai năm Thuận Thiên loại nhì (1011), Lý Thái Tổ đem quân chuồn trị quân Cử Long ở Ái Châu, bắt người đứng đầu giải về. Tháng 10/1013, ông thân hành tiến công quân Man ở châu Vị Long, lại thắng trận.

Năm 1012, Lý Thái Tổ bình tấp tểnh Diễn Châu, vốn liếng vẫn còn đó nằm trong tay Lê Long Tung mái ấm Tiền Lê. Khi cho tới Vũng Biện thì trời tối thâm, dông tố sấm rất rộng. Thấy vậy, ông nhen mùi hương và khấn trời: "Tôi là kẻ không nhiều đức, lân phía trên dân, thom thóp bồn chồn hoảng hốt như chuẩn bị tụt xuống xuống vực thâm thúy, không đủ can đảm cậy binh uy tuy nhiên chuồn tiến công dẹp càn bậy. Chỉ vì thế người Diễn Châu không áp theo giáo hóa, ngu bạo thực hiện càn, tàn ngược bọn chúng dân, tội ác ck hóa học, ko thể thứ lỗi. Còn trong lúc tiến công nhau, hoặc làm thịt oan kẻ trung hiếu, hoặc hoảng hốt lầm kẻ hiền khô lộc, cho tới nỗi hoàng thiên nổi xung cần tỏ cho thấy tội trạng, dẫu bắt gặp tổn hoảng hốt cũng không đủ can đảm ân oán trách cứ. Đến như sáu quân thì tội lỗi rất có thể dung loại, van nài lòng trời soi xét". Sau Khi khấn, trời khu đất quang quẻ quay về.[16]

Năm ấy, người Đại Lý (đời vua Đoàn Tố Liêm) lấn quý phái quá biên thuỳ Đại Cồ Việt, cho tới bến Kim Hoa và châu Vị Long nhằm kinh doanh. Thái Tổ sai quân bắt được người Đại Lý và rộng lớn 1 vạn con cái ngựa.[17]

Mùa nhộn nhịp, mon 10, năm 1013 châu Vị Long phản lại nước Đại Cồ Việt, hùa bám theo người Đại Lý (đời vua Đoàn Tố Liêm). Vua Lý Thái Tổ đem quân tiến công, thủ lĩnh là Hà Án Tuấn hoảng hốt, lấy vật dụng đảng trốn vô rừng núi.[17]

Năm 1014, vua Đại Lý là Đoàn Tố Liêm sai nhì tướng tá Dương Trường Huệ, Đoàn Kính Chí lấy trăng tròn vạn quân tiến công nước Đại Cồ Việt. Quân Đại Lý tiến thủ lên đóng góp ở bến Kim Hoa, dũng trại Ngũ Hoa. Sau Khi châu mục châu Bình Lâm là Hoàng Ân Vinh thông tin, Lý Thái Tổ sai Dực Thánh vương vãi tiến công bến Kim Hoa. Quân Đại Cồ Việt quấy tan quân Đại Lý, "chém vạn đầu giặc, bắt được quân sĩ và ngựa nhiều vô số" (nguyên văn vô Đại Việt sử lược). Sau thành công, Lý Thái Tổ hạ mệnh lệnh cho tới viên nước ngoài lương y Phùng Chân, Lý Hạc đem 100 ngựa chiến của Đại Lý biếu tặng vua Tống Chân Tông. Triều đình Tống đối đãi những sứ thần Đại Cồ Việt vô cùng hậu. Cùng năm bại, Thái Tổ thay đổi phủ Ứng Thiên thực hiện Nam Kinh.[18]

Tháng 12 năm Canh Thân (1020), Lý Thái Tổ sai Khai Thiên vương vãi Lý Phật Mã và Đào Thạc Phụ lấy quân chuồn tiến công Chiêm Thành ở trại Cha Chính, trực tiếp cho tới núi Long Tỵ (nay nằm trong thị xã Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình), chém được tướng tá Chiêm là Cha Linh bên trên trận, người Chiêm bị tiêu diệt cho tới quá nửa.[17]

Tháng 12 năm 1021, thổ dân Đại Nguyên Lịch - một sắc dân Mán trú ngụ thân thích trại Như Hồng và trấn Triều Dương (Đại Tống) - quý phái tiến công đập phá biên ải Đại Cồ Việt-Đại Tống.[19] Lý Thái Tổ rời khỏi mệnh lệnh cho tới Dực Thánh vương vãi tiến công dẹp Đại Nguyên Lịch, quân tiến công cho tới châu Như Hồng vô khu đất Tống (đời vua Tống Chân Tông), nhen kho báu, bắt nhiều dân và gia súc rồi kéo về. Sử gia Trung Quốc gốc Việt Lê Tắc tiếp tục thuật lại vụ việc này vô sách An Nam chí lược rằng:[17]

"Tháng 12, Chuyển vận sứ Quảng Tây Cao Huệ Liên dưng thơ phát biểu Giao Châu vô cướp trại Như Hồng nằm trong châu Khâm, bắt người và thú vật thật nhiều. Vua Tống Chân Tông xuống chiếu khiến cho Cao Huệ Liên tư điệp văn cho tới Giao Châu và sai sứ bám theo yêu cầu lại. Nguyên trước đó sở hữu dân Mường là Trương Phố, lánh tội chạy cho tới đầu ngụ, quan liêu thống trị Khâm Châu là Mục Trọng vời vô, tiếp cận nửa đàng lại ngăn ko cho tới vô. Đô Tuần Kiểm Tàng Tự bèn khiến cho trại Như Hồng khao đãi trâu rượu. Giao Châu thăm dò hiểu rằng việc ấy, bèn nhân xua bắt dân Mường, tiến công cướp luôn luôn trại Như Hồng. Vua Tống Chân Tông xuống chiếu thư bảo những châu kể từ ni ko được dụ vời quân man rợ và khao đãi yến tiệc, cho tới đỗi sinh sự."

Năm 1024, Lý Thái Tổ sai Thái tử Lý Phật Mã lấy quân tiến công châu Phong Luân, còn Khai Quốc vương vãi thì tiến công châu Đô Kim. Cùng năm bại, mái ấm vua tu sửa trở thành Thăng Long.[17][20]

Năm 1028, Thái tử lại được mệnh lệnh tiến công châu Thất Nguyên, Đông Chinh vương vãi cũng chuồn tiến công châu Văn.[21]

Xem thêm: spectre dc là ai

Tôn giáo[sửa | sửa mã nguồn]

Tượng thờ vua Lý Thái Tổ ở miếu Kiến Sơ, Gia Lâm, thủ đô hà nội.

Lý Thái Tổ xuất thân thích kể từ miếu chiền, sau thời điểm đăng quang vô cùng trọng đãi giới tăng lữ. Vào năm 1010, sau thời điểm tiếp tục dời đô kể từ Hoa Lư về Thăng Long, việc thứ nhất ông thực hiện là ngay lập tức xuất rời khỏi 2 vạn quan liêu nhằm thực hiện miếu ở phủ Thiên Đức (tức Cổ Pháp).[22]

Tháng 12 năm Canh Tuất (năm 1010 dương lịch), Lý Thái Tổ sai sứ quý phái nước Tống nhằm thỉnh tầm cỡ Phật giáo. Tống Chân Tông chấp thuận đồng ý, trao cho tới vua Lý kinh Địa Tạng cùng theo với chữ ngự cây viết tự chủ yếu tay vua Tống ghi chép.[23]

Cùng năm, sau thời điểm đã và đang được thiết kế Hoàng trở thành, ông lại miếu ngự Hưng Thiên và tinh anh lâu Ngũ Phượng. Ngoài trở thành về phía phái mạnh dựng miếu Thắng Nghiêm.

Tháng 6 năm Mậu Ngọ (1018), Lý Thái Tổ lại sai viên nước ngoài lương y Nguyễn Đạo Thanh và Phạm Hạc quý phái nước Đại Tống thỉnh Tam tạng kinh đưa về nhằm vô kho Đại Hưng.[24][25]

Tháng 9 năm Giáp Tý (1024), Thái Tổ sai dựng miếu Chân Giáo vô nội đô Thăng Long, nhằm nhà vua tiến thoái nghe kinh pháp.[26]

Về việc này, Lê Văn Hưu nhận xét: ...Lý Thái Tổ đăng quang vừa mới được hai năm, tông miếu ko dựng, đàn xã tắc ko lập tuy nhiên trước tiếp tục dựng tám miếu ở phủ Thiên Đức, lại trùng tu miếu quán ở những lộ và chừng cho tới thực hiện tăng rộng lớn ngàn đứa ở Kinh sư, thế thì tiêu xài phí của nả mức độ lực vô việc thổ mộc ko biết chừng này tuy nhiên kể.

Qua đời[sửa | sửa mã nguồn]

Theo Đại Việt sử lược, năm 1028 (tức năm Thuận Thiên loại 19), sức mạnh Lý Thái Tổ dường như không được đảm bảo chất lượng, thông thường xuyên nhức yếu hèn. Ngày 31 mon 3 năm ấy, Thái Tổ chết thật ở năng lượng điện Long An, ở ngôi 19 năm, hưởng trọn lâu 54 tuổi hạc.

Khi Lý Thái Tổ vừa mới đây đời, việc tế táng lại ko kết thúc, thì tía vương vãi gia Vũ Đức vương vãi, Đông Chinh vương vãi và Dực Thánh vương vãi nằm trong quân sĩ bao vây trở thành, nhằm mục đích mục tiêu cướp ngôi Thái tử Lý Phật Mã[25]. Thái tử lấy quân vô trở thành, quyết một trận với 3 vương vãi.

Khi quân của Thái tử và quân những vương vãi đối trận, thì Võ vệ tướng tá quân Lê Phụng Hiểu rút gươm rời khỏi chỉ vô Vũ Đức vương vãi tuy nhiên bảo rằng: "Các người dòm nom ngôi cao, Khi dễ dàng tự động quân, bên trên quên ơn tiên vương, bên dưới ngược nghĩa tôi con cái, vậy Phụng Hiểu van nài dưng nhát gươm này!". Nói đoạn chạy xông vô chém Vũ Đức vương vãi ở trận chi phí. Quân những vương vãi nhìn thấy hoảng hốt nên vứt chạy cả. Dực Thánh vương vãi và Đông Chinh vương vãi cũng cần chạy trốn, về sau van nài rời khỏi sản phẩm, được tha bổng cả. Thái tử Lý Phật Mã lên nối ngôi, tức là Lý Thái Tông.

Lý Thái Tông tiếp vị, táng Lý Công Uẩn ở Thọ Lăng, phủ Thiên Đức, truy tôn miếu hiệu là Thái Tổ, thụy hiệu là Thần Vũ Hoàng đế.

Gia đình[sửa | sửa mã nguồn]

  • Cha: Hiển Khánh vương.
  • Mẹ: Minh Đức Thái hậu Phạm Thị Ngà.
  • Anh em:
  1. Dực Thánh vương vãi, sở hữu sách ghi là đàn ông.[27]
  • Hậu phi: Thái Tổ lập 9 nương nương, vô bại sở hữu một vài người được sử ghi danh hiệu:[28]
  1. Lập Giáo hoàng hậu: sử chép là bà xã cả, bám theo dã sử thương hiệu húy là Lê Thị Phất Ngân, con cái của Lê Hoàn, là u của Thái tử Lý Phật Mã.[29][cần dẫn nguồn] Sau được Lý Thái Tông phong Linh Hiển Hoàng thái hậu.
  2. Ái Vân phu nhân Chu thị
  3. Tá Quốc Phu nhân
  4. Lập Nguyên Phu nhân

Còn lại đều ko rõ ràng thương hiệu họ.

  • Con cái: Ít nhất 7 hoàng tử, 13 công chúa.
  1. Khai Thiên vương vãi Lý Phật Mã, năm 1009 phong Hoàng hoàng thái tử. Mẹ là Linh Hiển Hoàng thái hậu.
  2. Khai Quốc vương vãi Lý Bồ, phong năm 1013, ở phủ Trường Yên.
  3. Đông Chinh vương vãi Lý Lực, phong năm 1018.
  4. Vũ Đức vương vãi, ko rõ ràng thân thích thế, bám theo ý kiến của Trần Trọng Kim là con cái Lý Thái Tổ.
  5. Uy Minh hầu Lý Nhật Quang, còn mang tên Lý Hoảng. Theo Việt năng lượng điện u linh tập, u là Linh Hiển Hoàng thái hậu.
  6. Công chúa An Quốc, gả cho tới Đào Cam Mộc.
  7. Lĩnh Nam Công chúa (Lý chỉ Hòa), gả cho tới Thân Thừa Quý

Nhận định[sửa | sửa mã nguồn]

Tượng Lý Thái Tổ và Lý Thái Tông ở thông thường Lý Bát Đế.

Sử gia Lê Văn Hưu bình vô Đại Việt sử ký:

Lý Thái Tổ đăng quang vừa mới được hai năm, tông miếu ko dựng, đàn xã tắc ko lập tuy nhiên trước tiếp tục dựng tám miếu ở phủ Thiên Đức, lại trùng tu miếu quán ở những lộ và chừng cho tới thực hiện tăng rộng lớn ngàn đứa ở kinh sư, thế thì tiêu xài phí của nả mức độ lực vô việc thổ mộc ko biết chừng này tuy nhiên kể. Của ko cần là trời mưa xuống, mức độ ko cần là thần thực hiện thay cho, há chẳng cần là vét huyết mỡ của dân ư? Vét huyết mỡ của dân rất có thể gọi là thao tác làm việc phúc chăng? Bậc vua sáng sủa nghiệp, tự động bản thân cần thiết kiệm, còn bồn chồn cho tới con cái con cháu xa vời xỉ ngay lưng biếng, thế tuy nhiên Thái Tổ nhằm luật lệ lại như vậy, chả trách cứ đời sau xây tháp cao ngất trời, dựng cột miếu đá, năng lượng điện thờ Phật, long lanh rộng lớn cung vua. Rồi người bên dưới làm theo, sở hữu kẻ bỏ thân thích thể, thay đổi lối khoác, vứt sản nghiệp, trốn thân thích quí, dân bọn chúng quá nửa thực hiện sư sãi, nội địa nơi nào cũng miếu chiền, xuất xứ há chẳng cần kể từ đấy?

— Sách này không hề, dẫn lại bám theo Đại Việt sử ký toàn thư

Có người hỏi: Lê Đại Hành với Lý Thái Tổ ai hơn? Thưa rằng: Kể về mặt mày trừ dẹp gian dối vô, quấy tan giặc ngoài, thực hiện mạnh nước Việt tớ, rời khỏi oách với những người Tống thì Lý Thái Tổ ko bởi vì Lê Đại Hành sở hữu lao động khó khăn rộng lớn. Nhưng về mặt mày tỏ rõ ràng ân uy, lòng người tôn vinh, hưởng trọn nước lâu lâu năm, nhằm phúc cho tới con cái con cháu thì Lê Đại Hành ko bởi vì Lý Thái Tổ bồn chồn tính lâu dài thêm hơn. Thế thì Lý Thái Tổ rộng lớn ư? Đáp: Hơn thì ko biết, chỉ thấy đức của mình Lý dày rộng lớn bọn họ Lê, vì thế thế cho nên phát biểu bám theo bọn họ Lý.

— Sách này không hề, dẫn lại bám theo Đại Việt sử ký toàn thư[30]

Sử thần Ngô Sĩ Liên biên soạn cỗ Đại Việt sử ký toàn thư bình rằng:

Lý Thái Tổ nổi lên, trời hé điềm tốt hình thành ở vết cây sét tiến công. Có đức vớ sở hữu ngôi, bởi vì lòng người bám theo về, lại vừa phải sau thời điểm Ngọa Triều phung phí dâm bạo ngược tuy nhiên vua thì vốn liếng nổi tiếng khoan nhân, trời thông thường thăm dò mái ấm cho tới dân, dân bám theo về người dân có đức, nếu như vứt vua thì còn biết bám theo ai! Xem việc vua nhận mệnh thâm thúy lặng lẽ, dời đô yên lặng nước, lòng nhân thương dân, lòng trở thành cảm trời, nằm trong là tiến công dẹp phản loàn, Nam Bắc thông hiếu, thiên hạ bình yên lặng, truyền ngôi nhiều năm, rất có thể thấy là sở hữu chước lược của bậc đế vương vãi. Duy sở hữu việc hâm mộ đạo Phật, đạo Lão là nơi thông thường.

— Đại Việt sử ký toàn thư

Sử thần Lê Tung, người sáng tác bài xích Đại Việt thông giám tổng luận thì nhận xét:[31]

Lý Thái Tổ nhân Ngọa Triều thất đức, hiệp điềm đảm bảo chất lượng sét tiến công trở thành chữ, ứng mệnh trời, thuận lòng người, quá thời hé vận; sở hữu đại chừng khoan nhân, sở hữu quy tế bào xa vời rộng lớn, dời đô tấp tểnh vạc, kính trời yêu thương dân, tô ruộng sở hữu mệnh lệnh tha bổng, phú dịch sở hữu cường độ. Bắc Nam thông hiếu, thiên hạ bình yên lặng. Song thánh học tập chẳng nghe, nho phong ko thịnh, tăng ni rung rinh nửa dân gian dối, miếu chiền dựng tràn thiên hạ, ko cần là đạo sáng sủa nghiệp truyền loại vậy.

— Lê Tung

Khâm tấp tểnh Việt sử Thông giám cương mục nhận định:

Nhà Lý được nước, cũng ko cần chính đạo cho tới lắm, tuy nhiên đương buổi Lê Ngọa Triều, lòng người thoát ly tan, sinh dân vô mái ấm, ko về với Công Uẩn còn biết bám theo ai?

— Khâm tấp tểnh Việt sử Thông giám cương mục[32]

Lời của sử thần chép vô sách Việt sử tiêu xài án:

Vua Lý Thái Tổ phát triển nhờ cửa ngõ Phật, Khánh Vân nuôi rộng lớn, Vạn Hạnh giáo dục, thuyết nhân ngược in sâu ở trong tâm địa, cho nên vì vậy Khi mới mẻ con kiến quốc, tiếp tục tạo ra nhiều miếu, cấp cho năng lượng điện chừng tăng bọn chúng, ham muốn đem cả trái đất vô nước Phật, bất luận hiền khô ngu ham muốn cho tới qui Phật, cho tới đời sau Nhà Lý mới mẻ khởi đăng quang miếu cao sát mây, lập nên cột miếu bằng đá điêu khắc cao vót, lấy sự thờ Phật thao tác làm việc thông thường cần sở hữu của một nước (lập rộng lớn 300 ngôi miếu, đúc ngược chuông nặng trĩu cho tới một vạn nhì ngàn cân nặng đồng). Khi khánh trở thành miếu thì hé hội, xá những tội nhân; một mái ấm sư tự động thiêu tuy nhiên cũng tạ ơn Phật, bụt đâm chồi ở miếu Pháp Vân tuy nhiên lập nên miếu tự động bịp bản thân và bịp cho tới người không giống, xấp xỉ như điên như dại dột, tạo cho thuật ảo ảnh của sư Đại Điên dám hoành hành ở vô cung vua, lặn bầu của Nguyễn Bông đầu bầu thực hiện con cái quá tự động của nước; cho tới nỗi vua Huệ Tôn vứt nước cho tới phụ nữ nhỏ tuy nhiên xuống tóc đầu Phật; vì thế mái ấm sư tuy nhiên hưng quốc, lại vì thế mái ấm sư tuy nhiên thoát nước, Phật cũng ko lấy chén nước công đức tuy nhiên chừng cho tới vua cùng với nước được, hợp lý bên trên vì thế vua Thái Tổ, cho nên vì vậy cho tới nỗi thế?

— Việt sử tiêu xài án[33]

Theo K.W Taylor:

Lý Công Uẩn, một người được nâng đầu bởi vì những quyền lực tu viện rõ rệt tiếp tục khắc chế và kìm hãm trung tâm văn hóa truyền thống và hành chính thượng cổ bên trên đồng bởi vì sông Hồng, phất lên kể từ Hoa Lư và phát triển thành vị lãnh đạo thị vệ hoàng cung và, vô năm 1009, sau sự kể từ trần của những người tiếp ngôi cũng chính là đàn ông thất nhân tâm của Lê Hoàn, đã và đang được lập thực hiện vua với việc đống ý của người xem. Lý Công Uẩn (được ghi nhớ cho tới sau thời điểm tổn thất với miếu hiệu Lý Thái Tổ) tiếp tục kể từ vứt Hoa Lư và đặt điều kinh thành của ông bên trên trung tâm hành chủ yếu cũ kể từ thời phụ thuộc mái ấm Đường (Hà Nội ngày nay), đặt điều lại thương hiệu là Thăng Long.

— K. W. Taylor

Các dự án công trình gắn sát với thương hiệu tuổi hạc của Lý Thái Tổ/Lý Công Uẩn[sửa | sửa mã nguồn]

Lý Thái Tổ và những vị vua mái ấm Lý được thờ ở thông thường Đô, phường Đình Bảng, thị xã Từ Sơn, tỉnh Thành Phố Bắc Ninh, điểm đấy là quê nhà ở trong phòng Lý. Gần thông thường Đô là lăng tẩm những nhà vua mái ấm Lý ở rải rác rưởi bên trên địa phận phường Đình Bảng.

Có một ngôi thông thường thờ riêng rẽ vua Lý Thái Tổ, nương nương Lê Thị Phất Ngân và Lý Thái Tông được thiết kế tự thủ đô hà nội kết phù hợp với Tỉnh Ninh Bình là Đền Vua Lý Thái Tổ bên trên Khu di tích lịch sử Cố đô Hoa Lư. Tại điểm động Hoa Lư – quê nhà của Thái hậu Dương Vân Nga và cũng chính là địa thế căn cứ lúc đầu của Đinh Sở Lĩnh sở hữu những di tích lịch sử đình Ngọc Nhị, đình Viến thờ vua Đinh và Thái hậu cũng đều có bài xích vị phối thờ Hoàng hậu Lê Thị Phất Ngân và Lý Thái Tổ với giai thoại nhì người từng về viếng thăm điểm này.

Nhiều địa hạt lấy thương hiệu ông đặt điều cho những trên phố và ngôi trường học tập như: đàng Lý Thái Tổ ở những trở thành phố: Thành Phố Bắc Ninh, thủ đô hà nội, Huế, Tỉnh Ninh Bình, Tỉnh Thái Bình, Vĩnh Yên, Thành Phố Đà Nẵng, Long Xuyên, Thành phố Sài Gòn,... hoặc đàng Lý Công Uẩn ở những trở thành phố: Tỉnh Lào Cai, Cao Lãnh, Mỹ Tho, Móng Cái,...

Xem thêm: trox lacci là ai

Hà Nội và Thành Phố Bắc Ninh là 2 tượng đài đã và đang được thiết kế nhằm tưởng niệm cho tới ông.

Năm 2004, một tượng đài Lý Thái Tổ được thiết kế bên trên trục đ­ường Đinh Tiên Hoàng nằm trong điểm rừng hoa Chí Linh, Hồ Hoàn Kiếm, thủ đô hà nội bám theo kiểu ở trong phòng chạm trổ Vi Thị Hoa, bằng đồng đúc (nặng 14T, cao 3,3 m) nằm trong dạng dự án công trình xin chào kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long – thủ đô hà nội.[34] Bà Vi Thị Hoa cho thấy là ko có tài năng liệu vật thể này về khuôn mặt mày, âu phục của Lý Thái Tổ và nói: "Chúng tôi sáng sủa tác mang ý nghĩa ước lệ".

Tháng 8 năm 2011, cái tàu hộ vệ có tên lửa lớp Gepard 3.9 (Project 11661E) loại nhì của Hải quân Nhân dân VN – HQ012 – được mệnh danh Lý Thái Tổ.

Trong văn hoá đại chúng[sửa | sửa mã nguồn]

Năm Tác phẩm Diễn viên
2010 Khát vọng Thăng Long Quách Ngọc Ngoan
Về khu đất Thăng Long Lý Hùng
Huyền sử thiên đô Công Dũng
2011 Lý Công Uẩn: Đường cho tới trở thành Thăng Long Phạm Tiến Lộc
Lưu Tiến Đạt

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Wikimedia Commons đạt thêm hình hình họa và phương tiện đi lại truyền đạt về Lý Thái Tổ.
  • Khâm tấp tểnh Việt sử Thông giám Cương mục Chính biên Quyển loại I Lưu trữ 2009-03-31 bên trên Wayback Machine
  • ĐVSKTT quyển II - Kỷ Nhà Lý
  • Việt Nam sử lược, Chương IV: Nhà Lý (1010 - 1225) Lưu trữ 2009-07-18 bên trên Wayback Machine, người sáng tác Trần Trọng Kim.
  • Đại Việt Sử ký Toàn thư, Kỷ mái ấm Lý
  • Đại Việt sử lược, quyển nhị: vua Thái Tổ[liên kết hỏng]
  • Ngô Thì Sĩ (2011), Đại Việt sử ký chi phí biên, Nhà Xuất bạn dạng Văn hóa tin tức.
  • Đất nước VN qua chuyện những đời, Đào Duy Anh, Nhà Xuất bạn dạng Hồng Đức, năm 2016.
  • Việt sử tiêu xài án, Nhà Xuất bạn dạng Văn Sử, 1991.
  • Lịch triều hiến chương loại chí, tập dượt 1, tập dượt 2, Nhà Xuất bạn dạng giáo dục và đào tạo, 2012.
  • Việt Nam sử lược, Trần Trọng Kim, Sở giáo dục và đào tạo Trung tâm Học liệu xuất bạn dạng.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Đại Việt sử ký toàn thư, Kỷ Nhà Lê. Ngọa Triều Hoàng Đế.
  2. ^ Đại Việt sử ký toàn thư, Nhà Xuất bạn dạng Khoa học tập Xã hội thủ đô hà nội, 1992, Kỷ mái ấm Lý.
  3. ^ NGỌC PHẢ CÁC VUA TRIỀU LÊ, Trần chống Chí, đăng bên trên Báo Hán Nôm của VIỆN NGHIÊN CỨU HÁN NÔM - VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM, năm 2010.
  4. ^ Đại Việt sử ký toàn thư, Nhà Xuất bạn dạng Khoa học tập xã hội, 1993, Kỷ Nhà Lê.
  5. ^ An Nam chí lược: Năm Đại Trung Tường Phù loại 3, Chí Trung (tức Long Đĩnh) tổn thất, con cái còn nhỏ, em là Minh Đề, Minh Sưởng tranh giành ngôi. Công Uẩn xua và làm thịt chuồn, tự động lĩnh việc Giao Châu, xưng là An Nam Tĩnh Hải quân quyền Lưu hậu.
  6. ^ Việt sử tiêu xài án, Nhà Xuất bạn dạng Văn Sử, 1991, Khai Minh Vương.
  7. ^ Ngô Thì Sĩ, sách tiếp tục dẫn, tr. 223.
  8. ^ K. W. Taylor, Looking Behind The Vietnamese Annals, Lý Phật Mã (1028-54) and Lý Nhật Tôn (1054-72) In The Việt Sử Lược and The Toàn Thư, The Vietnam Forum, A Review of Vietnamese Culture and Society, Yale Center For international and Area Studies, no. 7, Winter-Spring 1986, những trang 47-68.
  9. ^ Đất nước VN qua chuyện những đời, Nhà Xuất bạn dạng Hồng Đức, năm 2016, trang 141.
  10. ^ Đại Việt Sử ký Toàn thư, 1993, trang 99.
  11. ^ Đất nước VN qua chuyện những đời, Nhà Xuất bạn dạng Hồng Đức, trang 141.
  12. ^ Lịch triều hiến chương loại chí, tập dượt 1, Nhà Xuất bạn dạng giáo dục và đào tạo, 2012, trang 528.
  13. ^ Đất nước VN qua chuyện những đời, Nhà Xuất bạn dạng Hồng Đức, trang 145.
  14. ^ Việt sử tiêu xài án, Nhà Xuất bạn dạng Văn Sử, 1991, Thái Tổ ngọc hoàng, trang 43.
  15. ^ Việt sử tiêu xài án, Kỷ Nhà Lý, Thái Tổ ngọc hoàng, Nhà Xuất bạn dạng Văn Sử, 1991.
  16. ^ Đại Việt sử ký toàn thư.
  17. ^ a b c d e Đại Việt sử ký toàn thư, Nhà Xuất bạn dạng Khoa học tập Xã hội thủ đô hà nội, 1993, Kỷ Nhà Lý, Thái Tổ ngọc hoàng.
  18. ^ Đại Việt Sử ký Toàn thư, 1993, trang 83.
  19. ^ Khâm tấp tểnh Việt sử Thông giám Cương mục, 1998, trang 112.
  20. ^ Đại Việt sử lược, Quyển nhị: Vua Thái Tổ, trang 38.
  21. ^ Đại Việt sử lược: Quyển nhị: Vua Thái Tổ[liên kết hỏng]
  22. ^ ĐVSKTT: Mùa thu, mon 7, 1010, xuống chiếu trị chi phí kho 2 vạn quan liêu, mướn thợ thuyền thực hiện miếu ở phủ Thiên Đức, toàn bộ tám sở, đều dựng bia ghi công.
  23. ^ Lê Tắc, An Nam chí lược, 1961, trang 101.
  24. ^ Khâm tấp tểnh Việt sử Thông giám Cương mục, 1998, trang 111.
  25. ^ a b “Việt Nam sử lược, Chương IV: Nhà Lý (1010 - 1225)”. Bản gốc tàng trữ ngày 18 mon 7 năm 2009. Truy cập ngày 2 mon 3 năm 2010.
  26. ^ Đại Việt Sử ký Toàn thư, 1993, trang 86.
  27. ^ ĐVSKTT ghi: Soát lại việc Lý Công Uẩn phong tước đoạt ghi bên trên phía trên, ngờ Toàn thư chép sót về người được phong là Dực Thánh vương vãi. Đại Việt sử lược (q.2, tờ 2b) ghi vua phong "cho anh thực hiện Vũ Uy vơng, phong cho tới em thực hiện Dực Thánh vương". Cương mục (CB2, 8a) ko thấy dẫn Đại Việt sử lược, tuy nhiên dẫn Nam Thiên trung nghĩa lục (của Phạm Phi Kiến) phát biểu Dực Thánh Vương là con cái loại của Lý Thái Tổ. Phối ăn ý cả Toàn thư ghi bên trên đấy là Đại Việt sử lược, ngờ Cương mục chú thiếu sót.
  28. ^ Lý Thái Tổ sở hữu đến… 9 bà Hoàng hậu Lưu trữ 2011-06-11 bên trên Wayback Machine, PV - Báo Phụ phái nữ, ngày 06/06/2011.
  29. ^ Bí ẩn người bà xã được Lý Công Uẩn đối đãi đặc biệt
  30. ^ Đại Việt Sử ký Toàn thư, Bản kỷ, Kỷ mái ấm Lê, Đại Hành Hoàng đế
  31. ^ Lê Tung. Việt giám thông khảo tổng luận. Hội chỉ tồn di tích chữ Nôm. tr. 10b-11a.
  32. ^ Khâm tấp tểnh Việt sử Thông giám Cương mục, Chính biên, quyển II
  33. ^ Việt sử tiêu xài án, Nhà Xuất bạn dạng Văn Sử, 1991, Kỷ Nhà Lý, Thái Tổ ngọc hoàng.
  34. ^ Khó khởi công thiết kế tượng đài Lý Thái Tổ vô thời gian 10/10

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

  • Lý Thái Tổ bên trên Từ điển bách khoa Việt Nam
  • Ly Thai To (Vietnamese emperor) bên trên Encyclopædia Britannica (tiếng Anh)
  • Lễ thắp nhang Vua Lý Thái Tổ vô tối phó quá Việt Chiến, báo Thanh Niên 12:17 AM - 06/02/2010 lưu 7/2/2010
  • Khởi công thiết kế tượng đài Lý Thái Tổ Việt Anh. Vnexpress. 17/8/2004 | 09:08 GMT+7